Je denkt waarschijnlijk dat zonnebrand iets is voor juli en augustus. Een tube die vanaf september weer achter in het badkamerkastje verdwijnt tot de volgende zomervakantie. Maar de cijfers vertellen een ander verhaal, en dat verhaal is niet mals: huidkanker is inmiddels de meest voorkomende vorm van kanker in Nederland.
Huidkanker staat nu op nummer 1
Uit de nieuwste factsheet van KWF Kankerbestrijding blijkt dat er in 2025 ruim 80.000 mensen de diagnose huidkanker kregen. Het grootste deel daarvan, 55.280 gevallen, is basaalcelcarcinoom. Daarnaast zijn er 17.384 plaveiselcelcarcinomen vastgesteld en 8.454 melanomen, de gevaarlijkste variant. In 2024 overleden 1.002 mensen aan huidkanker.
Dat klinkt heftig, en dat is het ook, maar er is ook goed nieuws. De vijfjaarsoverleving ligt voor melanoom op 95 procent en voor plaveiselcelcarcinoom op 92 procent. Basaalcelcarcinoom is bijna altijd goed te behandelen. Vroege opsporing maakt hier het verschil, en dat begint bij iets simpels: je huid minder vaak laten verbranden en opvallende moedervlekken niet negeren.
De zon stopt niet zodra het kouder wordt
Het misverstand zit hem in een simpele denkfout: minder warmte betekent minder straling. Dat klopt niet. Temperatuur en UV-straling hebben weinig met elkaar te maken. Het RIVM meet de zogeheten zonkracht, de Nederlandse term voor de UV-index, en die zegt niets over hoe warm het buiten is.
Er zit wel degelijk verschil tussen UVA en UVB. UVB is de straling die je laat verbranden, en die neemt in het najaar en de winter flink af omdat de zon lager aan de horizon staat. UVA is anders: die straling is het hele jaar door aanwezig, dringt dieper in de huid door en is verantwoordelijk voor huidveroudering en een groot deel van het huidkankerrisico. Wolken en zelfs glas houden UVA nauwelijks tegen. Je huid merkt dus niets van de blootstelling, en dat is precies het probleem. Dit sluit aan bij wat we eerder schreven over een beschadigde huidbarrière: schade die je niet voelt, is vaak de schade die het langst blijft hangen.
Wie loopt het meeste risico
De stijging van huidkanker komt niet uit het niets. IKNL, de organisatie achter de Nederlandse kankerregistratie, spreekt zelf van een snelle groei en signaleert daarbij enkele groepen die er bovengemiddeld uit springen. Mensen die veel buiten werken, denk aan bouwvakkers, postbezorgers en hoveniers, bouwen jaar na jaar een hogere cumulatieve UV-dosis op dan wie binnen achter een bureau zit. Ook een lichte huid, veel moedervlekken en zonnebankgebruik in het verleden verhogen het risico flink. En omdat huidkanker vaak pas na tientallen jaren blootstelling zichtbaar wordt, zie je nu bij mensen van begin veertig al de gevolgen van zongedrag uit hun studententijd.
Dat verklaart meteen waarom een seizoensgebonden aanpak niet werkt. Je huid telt niet per zomer, maar telt alles bij elkaar op. Een paar keer per week vijf minuten onbeschermd in de herfstzon lijkt onschuldig, maar die minuten stapelen zich over jaren op tot een optelsom die het risico wel degelijk beïnvloedt.
Wanneer moet je wel en niet smeren
Volgens het RIVM geldt een simpele vuistregel: vanaf zonkracht 3 is bescherming nodig, vanaf zonkracht 5 kun je het beste tussen 12:00 en 15:00 uit de volle zon blijven. In Nederland zakt de zonkracht in de herfst en winter op de meeste dagen onder de 3, waardoor een gewone dagcrème met SPF meestal voldoende bescherming biedt voor een stadse wandeling of fietstocht naar werk.
Er zijn twee belangrijke uitzonderingen. Ga je op wintersport, dan ligt de zonkracht op hoogte al snel 20 tot 30 procent hoger dan in het dal, en kaatst sneeuw meer dan 80 procent van de zonnestraling terug. Dat is een optelsom die je gezicht in een paar uur tijd kan verbranden, ook bij vrieskou. Reis je in de winter naar een zonnige bestemming, dan geldt gewoon het zomerregime: factor 30 of hoger, met een sterk UVA-filter, en elke twee uur herhalen.
Wat dit betekent voor je dagelijkse routine
Je hoeft je skincare-kastje niet op de kop te zetten. Kies een dagcrème of moisturizer met minimaal SPF 15, het liefst SPF 30, en gebruik die gewoon zoals je dat al deed. Wie de zonkracht precies wil volgen, kan de Zonkrachtwijzer van het RIVM checken, net zoals je naar de regenradar kijkt voordat je de deur uitgaat. En check af en toe je moedervlekken op vorm, kleur en grootte, vooral als je een huid hebt die snel verbrandt of als huidkanker in de familie voorkomt.
Het grotere punt is dat zonbescherming geen seizoensproduct hoort te zijn. Net zoals minder maar gerichter skincare vaak effectiever is dan een overvolle routine, is één goede gewoonte die je het hele jaar volhoudt waardevoller dan een dikke laag zonnebrand die alleen in juli uit de kast komt. Vergelijk het met hoe we ook bij douchen onze gewoontes zelden herzien: we doen wat we altijd deden, zonder te checken of dat nog klopt met wat we inmiddels weten.