Sinds januari leek het einde van ashwagandha in Nederlandse schappen aangekondigd: het ministerie van VWS wilde de populaire adaptogeen verbieden vanwege twijfels over de lever. Half september kwam het ministerie daar deels op terug. De wortel, het deel dat in verreweg de meeste supplementen zit, mag gewoon blijven liggen. Wel komt er een verplicht waarschuwingslabel op de verpakking. Voor een kruid dat inmiddels in bruiswater, chocolade en zelfs koffie wordt verwerkt, was het even spannend of het straks nog gewoon in de schappen zou liggen.
Wat er precies dreigde te gebeuren
In de nieuwe Warenwetregeling voor voedingssupplementen en kruidenpreparaten stond ashwagandha (Withania somnifera) op de lijst met verboden stoffen. Fabrikanten zouden vanaf 1 januari 2027 geen producten met het kruid meer op de markt mogen brengen, met een uitverkooptermijn tot 1 juli 2027. Voor een supplement dat je in bijna elke drogist en webshop tegenkomt, is dat een fors ingrijpen.
Brancheorganisatie NPN en diverse grondstofleveranciers dienden uitgebreide veiligheidsdossiers in bij het ministerie. Zelfs een gesprek tussen het Indiase ministerie van Ayush en VWS kon het voorstel niet volledig van tafel krijgen, maar leidde wel tot de aanpassing die er nu ligt.
Waarom het ministerie twijfelde
VWS baseerde het voorstel op de beperkte hoeveelheid toxicologisch onderzoek naar de lever. Er zijn incidentele meldingen van leverschade bij mensen die ashwagandha gebruikten, vaak in combinatie met andere kruiden of medicijnen, en dat maakte het risico lastig in te schatten voor de toezichthouder. Vorig jaar registreerde het meldpunt voor gezondheidsproducten 226 klachten over supplementen en kruidenpreparaten, 22 procent meer dan het jaar ervoor en 55 procent meer dan in 2023. De meeste meldingen gingen over multivitamines, energie- en afslankdrankjes en omega-3, niet specifiek over ashwagandha, maar het verklaart waarom de toezichthouder scherper naar het hele supplementenlandschap kijkt.
Tegelijk erkende het ministerie dat het bewijs voor een verbod dun is: geen enkele melding toonde een direct oorzakelijk verband aan, en het meeste onderzoek naar de plant gaat juist over positieve effecten. Vandaar de tussenoplossing: geen verbod op de wortel, wel een verplichte waarschuwing, en een verbod op andere plantdelen zoals blad en bes, waarover minder veiligheidsdata bestaat.
Wat de wetenschap er al over zegt
Ashwagandha is een van de beter onderzochte adaptogenen. Een placebogecontroleerde studie uit 2019 volgde zestig gestreste volwassenen die zestig dagen lang 240 milligram ashwagandha-extract per dag namen. De onderzoekers zagen een significante daling van het ochtendcortisol en minder angstklachten dan in de placebogroep, zonder gemelde bijwerkingen. Andere studies laten vergelijkbare effecten zien op slaapkwaliteit vanaf 300 milligram per dag, en op herstel en kracht bij sporters die acht weken lang 500 milligram per dag namen. Er is zelfs onderzoek onder onvruchtbare mannen dat na negentig dagen gebruik een hoger aantal en betere kwaliteit zaadcellen liet zien.
Toch zit het probleem bij veel populaire producten in de dosering. Een bruisend drankje met adaptogenen bevat vaak zo'n 50 milligram extract, terwijl de onderzoeken werken met 240 tot 600 milligram. Je koopt dan wel het label, maar niet de dosis waarmee het effect is aangetoond. Hetzelfde patroon zie je bij magnesium: of het middel echt zo goed werkt als iedereen beweert hangt sterk af van de vorm en de hoeveelheid die je binnenkrijgt, niet van het feit dat het op de verpakking staat.
Waar je op moet letten als je het toch gebruikt
Ga je zelf ashwagandha proberen, check dan eerst of het om de wortel gaat en niet om blad of bes, want die twee krijgen straks alsnog een verbod. Let ook op de dosering: kijk of er minimaal 240 milligram gestandaardiseerd extract in zit, niet alleen "ashwagandha" zonder vermelde hoeveelheid. Gebruik je al medicijnen voor de schildklier, je bloeddruk of bloedverdunners, overleg dan eerst met je huisarts of apotheker, want ashwagandha kan daarmee interacteren.
Combineer het ook niet zomaar met andere adaptogenen of een hele stapel supplementen tegelijk. Supplement stacking brengt risico's met zich mee die je niet aan ziet komen zolang elk potje los "veilig" oogt. Twijfel je over een merk, check dan de blocklist van de NVWA, want die wordt regelmatig aangevuld met producten die stiekem verboden stoffen bevatten. En koop je het als kruidenthee of poeder in plaats van een gestandaardiseerd extract, dan weet je vaak niet eens hoeveel werkzame stof je binnenkrijgt, wat het lastiger maakt om effect en bijwerking aan elkaar te koppelen.
Dit verandert er nu echt voor jouw supplementenkastje
Voor de gemiddelde gebruiker verandert er weinig: de ashwagandhawortel in je kastje blijft gewoon legaal. Wat wel verandert, is dat je straks een waarschuwing op het etiket ziet staan, en dat producten met blad of bes van de plant langzaam uit de schappen verdwijnen. Zie het als een goed moment om je eigen potje eens te checken: staat er een duidelijke dosering op, gaat het om de wortel, en gebruik je het niet naast drie andere supplementen die hetzelfde beloven? Dat is uiteindelijk een betere garantie voor veiligheid dan welk etiket dan ook.